‘De hartelijkste bibliotheek van de wereld...’ Dat is de nieuwe missie van DOK. ‘En dat is een primeur’, zegt Eppo, ‘niemand weet het nog’.

Maarre... Eppo... Dat zijn jullie toch al? Hartelijk, menselijk, flexibel... Je spoedige opvolger Margot, voelde zich al tijdens haar kennismaking ‘thuis’. Ja, vertoeven bij DOK is goed. Alles lijkt er te kunnen. Niemand schrikt ergens van. Plotseling catering nodig voor 25 man? Even de Kunstuitleen ombouwen tot presentatieruimte? De laptop valt uit tijdens een filmpje? Geen stress, gewoon oplossen en de sfeer blijft even gemoedelijk. ‘Vergeet dat streven naar perfectie’, zegt Eppo. Bibliothecarissen willen alles perfect. ‘Loslaten!’

Perfectie

En daarmee zitten we meteen in de kern van Eppo’s betoog. Eppo van Nispen tot Sevenaer is directeur van DOK en de man die vers uit de oproepwereld DOK opstuwde tot in de hoogste regionen. Ja, op wereldniveau. Hij gaf zich 5 jaar om DOK de Modernste bibliotheek van de wereld te maken en het lukte in de helft. En nu is DOK ook nog Beste van Nederland. Dat vindt Eppo duidelijk prettig, maar... geen moment hoor je hem opscheppen. Hij propageert groots denken, maar blijft zelf bijna nederig. Het gaat hem blijkbaar niet om roem of geld. Hij wil graag de wereld wat beter achterlaten, zo zegt hij tussen neus en lippen door. DOK gaf hem een prachtige kans. Kijk maar rond en je ziet de toekomst. En na deze 5 jaar gaat hij vertrekken. Maar eerst nog zijn laatste publieke optreden, zijn laatste presentatie, zijn laatste rondleiding door DOK als directeur. Speciaal voor het Papieren Tijger Netwerk. En vol overgave!

‘Loslaten’ zegt Eppo dus en toont een filmpje. We zien twee basketball teams en worden gevraagd op te letten wie het meest de bal spelen, de witten of de zwarten. Na het antwoord zien we de tekst: ‘But... did you see the moonwalking bear?’ Uhhh, nee. Volgens Eppo komt dat omdat we van alles over het hoofd zien, waneer we te gefocust zijn, te veel bezig zijn met streven naar perfectie. Ja, daar zit heel wat in. Hoewel... het kon ook iets te maken hebben met de lichtval in de Kunstuitleen. Maar goed, dat perfectieoordeel laten we nu los, net als over de verlate koffie! ;-)

Eppo over perfectie: dingen mogen misgaan. ‘8 van de 10 dingen gaan mis’, bij DOK. Dat is niet erg. Alleen: ‘beloof niet wat je niet kunt waarmaken’. Ook dat ging in het begin mis, maar... DOK lijkt een echte lerende organisatie. Leren van proberen en fouten maken en bijstellen. Een voordeel is wel, dat DOK veel samenwerkt.

Inside Out en Outside In

Er is niet zoveel te vinden op internet over de vele projecten van DOK, maar de voorbeelden die en passant genoemd worden, doen je hoofd tollen. De TU Delft is een vaste samenwerkingspartner waarmee veel projecten worden gedaan. En als DOK een project niet kan oppakken, maar het wel heel graag wil, doet de TU dat soms voor ze en omgekeerd. Zo krijgt DOK de knapste koppen van Nederland tot zijn beschikking, inclusief afstudeerders. De unieke software voor de Multitouch tafel is een goed voorbeeld van deze Outside In-benadering. Koen Rotteveel is daarin een sleutelfiguur, afstudeerder van de TU.

Minder bekend is dat dergelijke DOK-concepten ook worden verkocht aan andere bibliotheken en organisaties. En dat DOK ook adviezen uitbrengt. Dat gebeurt in Nederland, maar vooral internationaal. “Ver buiten Nederland.” Dat levert weer nieuwe knowhow, goodwill en inkomsten op. Ook gek dat er niet bezuinigd wordt op DOK... En passant komen wat voorbeelden langs. Een project met RFID waardoor je een boek bijna willekeurig kunt wegzetten, omdat je het toch wel terugvindt: wie het opvraagt wordt rechtstreeks naar het betreffende vak gestuurd. Een organisatie uit Singapore investeerde hier een miljoen in, maar het project liep vast op praktische technische problemen met antennes. Gelukkig scoren de nodige andere projecten wel.

Tanku is een mooi voorbeeld van Inside Out: eigen ontwikkelingen naar buiten brengen. Bezoekers van UGame ULearn hebben al een voorproefje gehad. Nu worden ze ook toegepast in een project met Schiphol voor een Airport City Library: apparaten waar je eBooks en luisterboeken vanaf kunt laden. De Tanku’s kwamen binnen tijdens de rondleiding. Dus als je gaat inchecken voor je volgende vlucht en een tijdschrift wilt kopen... heb je een alternatief voor op je mobiel of laptop. Zie ook hier. Hoezo is het digitale boek in opmars?

Trends volgens Eppo

Het eBook is er en het papieren boek verdwijnt. ‘Punt.’ De top 5 van boeken in Japan bestaat uit eBoeken die gelezen worden op mobieltjes. En... digitaal kent geen 2e hands.

Zoeken wordt steeds makkelijker. De meest gebruikte zoekmachine is YouTube! Let op de nieuwkomers, zoals Wolfram Alpha. Probeer ze uit. Weet wat er aan zit te komen!

Geodata worden steeds meer van belang.

Netwerken is een enorme trend, ongeacht wat de koningin erover zegt. ‘Ik heb haar hoog’, zegt Eppo, maar hij begrijpt niet dat ze er bang voor lijkt te zijn. Nederland kent 9 miljoen Hyvers en Facebook wordt soms meer gebruikt dan Google.

Visueel wint van tekst. Tekst is voor de hersenen ook onprettig. Ze zijn gek op plaatjes.

Informatie... we bieden het allemaal aan.

Digitale drempel? Over 10 jaar is elk oudje digitaal. Het gaat zo snel. Het mobieltje is de mannelijke handtas. Jef Bezos van Amazon: ‘in 2050 is er geen papier meer in onze magazijnen’. Voor kinderen is digitaal normaal. Die hoeven een schilderij niet meer ‘echt’ te zien, alleen 3D beelden nog. En ook 3D wordt nu digitaal. ‘Ga naar Avatar! Zie waar de wereld heengaat.’

Toekomst

Over 3D gesproken... Eppo laat een filmpje zien over augmented reality. Iemand bladert in een boek over architectuur en zet dan een speciale bril op. Die voegt visueel een extra laag toe, waardoor de lezer de gebouwen in 3D ziet en extra informatie kan oproepen. Augmented reality voegt informatie toe aan de ‘normale’ realiteit. Dat is de toekomst.

Hier en nu

Je weet vast wat Eppo zegt over de bibliotheekwereld: “de OB is de grootste ‘club’ van Nederland. De helft van de huishoudens is lid.” De bezoekers zijn vooral vrouwen, maar... inmiddels vinden mannen het hier - bij DOK - niet meer saai. Alle leeftijden en kleuren komen hier. De OB is ook het best bezochte publieke instituut ter wereld. In Amsterdam bijvoorbeeld 7000 per dag. Het is het enige communicatiekanaal van de overheid binnen het publieke domein met zoveel mensenstromen (terwijl de communicatie niet over overheidsinformatie gaat).

En hoe organiseert hij zijn eigen organisatie van 100 man (40 FTE)? Nee, niet volgens Front-office / Back-office, maar dat lag ook voor de hand. Nee, volgens de 5 W’s...

Waarden - oftewel content: boeken, kunst, muziek etc.

Winkel: plaatsing in de schappen, kosten e.d.

Werving: Marketing en PR, een grote club

Wetenschap: innovatie, conceptontwikkeling

WDMZ: wat dies meer zij, zoals automatisering

Vijf jaar geleden

IKEA heeft wereldwijd vele filialen, maar één vestiging waar alle nieuwe producten worden getest. Uitgerekend in Delft. Het IKEA Concept Center. Waarom is dat er niet voor bibliotheken, terwijl er toch miljoenen mensen in bibliotheken werken en er miljarden euro’s in omgaan? Ongelooflijk dat een veel kleinere organisatie - Google - dominant aan het worden is. Daarom startte DOK het Library Concept Center.

Daartoe werkt DOK met vele andere partijen samen. TU Delft is al genoemd, maar ook leveranciers als Dell, Microsoft en Apple zijn voorbeelden. Maar ook met een toonaangevende architect: Zaha Hadid, een van de 100 meest invloedrijke vrouwen en genoteerd in de Time 100 van 2010. Want: vertel een architect dat je een bibliotheek wilt bouwen en het gaat helemaal mis, aldus Eppo. Ze gaan uit van oude verwachtingen.

Dat past niet bij DOK. “FTS” is een van de pijlers onder Eppo’s aanpak:

“F..k the system” (ik schrijf het maar niet voluit, omdat ik niet weet of Google ons dan op een zwarte lijst plaatst ;-)

Zo zijn er nog 4 F’s, inclusief de fameuze Fatman, maar die staan al elders. Nee, Eppo is wars van onnadenkend het gebruikelijke pad vervolgen. Lees maar:

FTS

DOK kent geen regels. Je mag overal koffie drinken. Er zijn geen camera’s of bewakers.  Traditionele boekenkasten staan er niet. Stilte wordt niet gevraagd...

Waarom? Stel dat een boek van 15 euro wordt gestolen. Wat kost de bewaking wel niet?

Stel dat er koffie over een boek gaat. Gebeurt dat thuis niet, als het is uitgeleend?

De boekenkasten zijn zelf ontworpen. 10x zo goedkoop, van MDF. Eppo: Nee, er ligt geen plank bovenop. “Als er stof op de boeken valt, is dat onze eigen schuld. Dan klopt de boekencollectie niet.”

Het is aardig om te zien dat niet alle deelnemers mee gaan in deze gedachtengang. Er komen heel wat “maar”tjes langs. Toch lopen we inmiddels al met de koffiebekers in de hand achter Eppo aan, voor de rondleiding. ;-)

‘En hoe krijg je nou je medewerkers mee? Als ze niet digitaal willen?’ Dat is een vraag uit de discussie. “Niet iedereen hoeft mee te veranderen”, zegt Eppo. “Laat ze in hun waarde, maar zorg wel voor koene ridders en ridderinnen die het wel doen.” En op een ander moment geeft hij aan dat er veel is geautomatiseerd bij DOK. Het ‘domme werk’ is  uit handen genomen. ICT is een belangrijk goed bij DOK. Er wordt veel tijd en energie in gestoken, maar het is ook een aanjager van ontwikkelingen. En systeembeheer... daar doet DOK niet aan. Iemand geeft het voorbeeld dat koffie verboden moet blijven omdat systeembeheer dat nu eenmaal wil. Daar heeft Eppo grote moeite mee. Beheerders zijn niet populair bij hem. Systemen moeten doen wat jij wilt als manager, niet omgekeerd. Ineens vraagt hij wie onder een afdeling Facility Management valt. Een paar handen gaan omhoog. “Schande”, zegt hij en heeft het dan over het belang van informatie...

Bijna onopgemerkt is Margot Nicolaes erbij komen zitten, Eppo’s opvolgster. Kijk maar hier. Daar zie je ook via welke campagne ze is geworven. Ze is uiteraard een heel andere persoon dan Eppo, maar... ze lijkt tegelijkertijd een vergelijkbare zachte toegankelijkheid te hebben. Geen dikdoenerij. En ze komt ook uit de programmamakershoek bij de omroep. Boeiend, ook dit kijkje in de bibliotheek-toekomst. Maar dan nu op management-gebied.

Oma mimi

Eppo’s presentatie zit vol videofragmentjes. De moonwalking bear is al genoemd, maar er zijn er meer, zoals de Fatman, het meisje met de iPad en oma Mimi. Oma Mimi is 102 geworden en wordt rond haar 100e door Eppo geïnterviewd met als thema Mediawijsheid. Ze vertelt over grote technologische ontwikkelingen die ze heeft meegemaakt, zoals auto en grammofoon. En dan over digitalisering. Oma Mimi speelt kaartspelletjes achter haar laptop en mailt de hele wereld over. Een mobiel heeft ze niet nodig, dat laat ze aan haar dochter over (van 78). Een prachtig mens, blijkbaar is dat erfelijk.

Eppo kreeg als afsluiter een rijke verzameling chocolade (van een echte chocolaterie) voor zijn team en een oorkonde voor zichzelf. Prominent in de dozen met chocolade waren kleine piramides van pure chocolade met op de top een witte punt. Simon vergeleek dat met wat Eppo heeft bereikt bij DOK: de absolute top. En hij gaf de doos met andere piramides mee voor Eppo’s toekomstige activiteiten ;-)

Eppo, hartelijk dank voor jouw rol als gastheer van deze sessie en voor wat je hebt neergezet met DOK. Veel succes bij de CPNB. Laat ze een eBoekie ruiken!