Oké, niet iedereen voelt zich gemakkelijk bij de term ‘koloniën’, laat staan in combinatie met de term ‘exploitatie’. Ons koloniaal verleden is natuurlijk niet brandschoon en daar moeten we ook geen doekjes om winden. Ondanks - en misschien wel juist vanwege - die vlekken op het blazoen is het uitermate boeiend om te zien hoe het leven was destijds: in de ‘koloniën’. En... vergis je niet: het Koninklijk Instituut voor de Tropen is geen mausoleum. Naast die erfgoed-functie is het een organisatie die - volstrekt in het hier & nu - actieve hulp geeft aan mensen en organisaties in tientallen zuidelijke landen. Om maar wat te noemen. Want het KIT nog veel meer.

Koloniaal pand

Hoe je het ook wendt of keert: het eerste dat opvalt aan het KIT is het pand. Ik ken weinig historische bouwwerken in Nederland die zo indrukwekkend zijn. Kijk maar op het plaatje hierboven. En werp één blik op het marmer als je de entree binnengaat... Het meest indrukwekkend aan dit historische pand is zelfs: dat het helemaal niet ‘historisch’ is!

Dat wil zeggen: het lijkt ‘koloniaal’, maar dat is opzettelijk gezichtsbedrog. Het is gebouwd in de twintiger jaren van de 20e eeuw; ja... in recessietijd. Een prestigeobject, het grootste gebouw van de stad, gefundeerd op 6111 heipalen. Het telt een tiental prachtige zalen en overal decoraties die verwijzen naar verschillende wereldculturen en de Nederlandse koloniale geschiedenis. Niet alleen de bouw en omvang zijn indrukwekkend, ook de ligging in hartje Amsterdam, aan de rand van het Oosterpark. Koningin Wilhelmina opende het, 9 oktober 1926 en sindsdien is er sprake van koninklijke bescherming. De huidige beschermvrouwe is Prinses Máxima. Uiteraard is het pand inmiddels een rijksmonument.

Het instituut

In 1910 werd het Koloniaal Instituut opgericht. In 1945 werd de naam veranderd en pas in 1950 was men tevreden met een nieuwe naam: KIT. In 2010 werd het 100-jarig bestaan gevierd met o.a. de koningin. Het Tropentheater bestaat dan 35 jaar. De roots van het Tropenmuseum liggen zelfs in 1871.

Koloniaal verleden en erfgoed

De focus van het instituut was uiteraard de koloniale tijd en alles wat er aan kennis daarover was. Zo’n anderhalve eeuw geleden vonden vanuit Nederland grote expedities plaats naar de tropen, om producten en voorwerpen te verzamelen. Daarna wilde men leren over de volkeren om ze te ‘verheffen’. Na de dekolonisatie (1945) verbreedde het terrein zich naar andere gebieden. En na 1970 werd het KIT (en met name het Tropenmuseum) de etalage van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Ook niet onbelangrijk: sommige culturen - zoals die van de koppensnellers - leken te gaan verdwijnen; het ‘bewaren’ ervan behoorde tot de KIT-missie. Inmiddels is er zelfs sprake van ‘global art’, waarbij alleen de wortels nog uit een bepaalde cultuur komen, maar de uitstraling mondiaal is.

Nieuwe functies

De koloniale ambtenaren van weleer werden al snel geconfronteerd met tropische ziekten. Het loonde om daarover kennis te verzamelen. Informatie over hygiëne en geneeskunde bleek essentieel en dat is het nog steeds in talrijke ontwikkelingslanden. Het KIT gaat veel verder dan het actueel houden van dit eeuwenoude kennisterrein, het versterkt de lokale kennis en vaardigheden op dergelijke gebieden (een modern voorbeeld is HIV). Denk aan opleidingen aan artsen, maar ook verspreiding van de kennis via internet. Dit zijn maar enkele van de KIT-diensten.

Hoe ‘verkoop’ je al die kennis over vreemde culturen? Bijvoorbeeld door een eigen uitgeverij op te richten (KIT Publishers) met inmiddels meer dan 350 publicaties. Maar ook door Nederlanders voor te bereiden op een verblijf in de tropen. Of door ze te leren succesvol zaken te doen met Japanners. En omgekeerd... hoe integreer je een Afrikaanse profvoetballer en diens partner in Nederland na een miljoenentransfer? Ook dat vergt begeleiding of het loopt spaak, met alle consequenties van dien. De begeleiding kan bijvoorbeeld via webinars, telecoaching en video-conferencing. Veelzijdig, dat KIT...

De missie: bescherming van cultureel erfgoed, stimulering van duurzame ontwikkeling en culturele uitwisseling. Veel gebeurt in en vanuit Nederland, maar projecten lopen in zo'n 60 landen, vooral ‘in het Zuiden’. Hoe ik het zou noemen? Kennisexploitatie! (Ja, ik realiseer me dat ‘exploitatie’ een besmet woord is, vooral ik combinatie met ‘koloniën’, maar ik bedoel het positief ;-)

Informatiedienstverlening

De hoeveelheid en diversiteit aan kennis over deze ‘zuidelijke’ culturen in relatie tot de onze is fors. Kennisoverdacht wordt gezien als een, zoniet ‘de’ kernwaarde van het KIT. De KIT-afdeling Information & Library Services houdt zich bezig met de vraag: welke informatiedienstverlening kun je hiervoor opzetten? Dit resulteert in:

1. •Consultancy, trainingen en ontwerp rond informatiemanagement
   

2. •Collecties, portals, dossiers ontwikkelen en onderhouden
   

3. •Conversies, literatuuronderzoek, alert-service, insourcing, noem maar op… 
   
   

Kortom: kennisoverdracht rond informatiemanagement in de breedste zin des woords. Zie voor nadere info over deze afdeling hier.

Benieuwd?

Wil je meer weten over deze unieke organisatie? Hoe je kennisexploitatie in de praktijk brengt, bijvoorbeeld...? En horen wat het Koninklijk Instituut voor de Tropen nog meer aan boeiende thema’s biedt? Dinsdagmiddag 27 maart 2012 kun je zelf kijken, luisteren en participeren!

Ziehier - of hiernaast in het groene kader - voor nadere informatie over het Koninklijk Instituut voor de Tropen en de Heterdaadsessie.